Een zeskamp organiseren: onderdelen, teams en puntentelling

Een zeskamp is een van de weinige groepsactiviteiten waarbij mensen die elkaar nauwelijks kennen binnen tien minuten voor elkaar staan te schreeuwen. Dat komt door de vorm: vaste teams, korte onderdelen, een scorebord. Precies die vorm maakt het ook makkelijk om verkeerd op te zetten. Hieronder staat hoe je de onderdelen kiest, hoe je teams indeelt, welke puntentelling eerlijk blijft, en op welk moment zelf doen meer werk wordt dan het oplevert.

Wat is een zeskamp precies?

Een zeskamp is een toernooi waarbij teams achter elkaar verschillende spelonderdelen doen en per onderdeel punten verdienen. Het idee komt uit de televisie, uit de tijd dat dorpen tegen elkaar streden in opblaasbare pakken, en die afkomst zit er nog steeds in. Het gaat niet om de beste sporter maar om het team dat het handigst samenwerkt.

Het verschil met losse groepsspellen zit in de structuur. Bij losse spellen doet iedereen mee aan hetzelfde spel en gaat het verder. Bij een zeskamp draaien alle onderdelen tegelijk, roteren de teams, en telt alles mee voor één eindstand. Dat betekent dat niemand langs de kant staat te wachten en dat er de hele middag iets op het spel staat.

Die opzet heeft nog een voordeel dat vaak over het hoofd wordt gezien. Omdat de onderdelen verschillen in wat ze vragen, kan elk team ergens goed in zijn. De collega die niet hard kan rennen wint het precisieonderdeel. Dat is het verschil tussen een middag die verbroedert en een middag waarin dezelfde vier mensen alles winnen.

Twintig zeskampspellen die in de praktijk werken

Hieronder staan twintig onderdelen, gegroepeerd naar wat ze van een team vragen. Kies er zes tot acht uit en zorg dat je uit elke groep iets pakt. Een zeskamp die alleen uit kracht en snelheid bestaat, verliest de helft van de deelnemers al na het tweede onderdeel.

1. Vlot bouwen: elk team krijgt tonnen, balken en touw en moet een vlot bouwen dat het hele team draagt over een afgezet stuk water.
2. Stormbaan estafette: een opblaasbare baan waarbij het team pas mag starten als de vorige deelnemer binnen is, tijd telt.
3. Touwtrekken: het klassieke onderdeel, in een poule van iedereen tegen iedereen zodat het niet na één ronde voorbij is.
4. Zeepvoetbal: voetbal op een zeil met water en zeep, waarbij nauwelijks iemand blijft staan en het doelpunt bijzaak wordt.
5. Ladderrace: twee mensen dragen een derde op een ladder of brancard door een parcours, zonder dat die eraf valt.
6. Emmer estafette: water overbrengen met een lekkende beker, gemeten in hoeveel er aan het eind in de emmer zit.
7. Spijkerbroek hangen: hoe lang blijft iemand hangen aan een stok in een spijkerbroek, opgeteld per team.
8. Boogschieten op doel: elk teamlid drie pijlen, de punten worden opgeteld, geen ervaring nodig.
9. Zaklopen met obstakels: hinkelen door een parcours met pylonen, waarbij vallen tijdstraf oplevert.
10. Reuzenski: vier mensen op twee lange planken die tegelijk moeten stappen om vooruit te komen.
11. Blind parcours: één teamlid geblinddoekt door een parcours, de rest mag alleen praten.
12. Toren bouwen: de hoogste vrijstaande toren van kratten of blokken binnen zes minuten.
13. Kruiwagen slalom: een teamlid in een kruiwagen door een slalom, met een emmer water op schoot.
14. Klootschieten: de bal in zo min mogelijk worpen over een uitgezet traject, een spel uit deze regio.
15. Sjoelen op formaat: een uitvergroot sjoelbord waarbij het hele team om beurten schuift.
16. Doolhof op tijd: een parcours dat het team alleen samen kan oplossen, waarbij één fout terug naar start betekent.
17. Waterballon overgooien: steeds een stap verder uit elkaar, het team dat het langst heel houdt wint.
18. Bordspel levensgroot: een spelvorm waarbij het team zelf de pionnen is en beurten moet plannen.
19. Precisiewerpen: ringen of zakjes gooien naar doelen met verschillende punten, tactiek telt zwaarder dan kracht.
20. Puzzelestafette: elk teamlid haalt een puzzelstuk op, pas met alle stukken kan het team de eindopdracht oplossen.

Van deze twintig zijn de natte onderdelen het populairst en tegelijk het lastigst om te plannen. Ze vragen water, een afvoer of een plek waar het mag weglopen, en droge kleding voor achteraf. Doe ze aan het eind van het programma, nooit als eerste onderdeel.

Welke onderdelen kies je bij welke groep?

Bij een groep collega's met grote leeftijdsverschillen kies je zwaar in op behendigheid en samenwerking, en licht op kracht. Bij een groep die elkaar goed kent en fysiek aankan, mogen de natte en de zware onderdelen juist de kern zijn. Bij een familiedag met kinderen kies je onderdelen waarbij een kind van acht en een oom van vijftig aan dezelfde kant kunnen staan zonder dat het scheef gaat.

Eén regel geldt altijd: minstens twee onderdelen moeten te winnen zijn zonder conditie. Zonder die twee ligt de uitslag na het derde onderdeel al vast en zakt de energie zichtbaar in.

Teams indelen: het detail dat de dag maakt

Teams van acht tot twaalf mensen werken het beste. Kleiner en iedereen moet aan elk onderdeel meedoen, wat bij fysieke spellen een probleem wordt. Groter en er blijven mensen aan de kant staan, wat precies is wat je met een zeskamp wilde voorkomen.

Deel de teams van tevoren in en laat dat niet ter plekke gebeuren. Als mensen zelf mogen kiezen, gaan ze bij hun eigen afdeling staan en dan is de hele oefening zinloos. Meng bewust op afdeling, op leeftijd en op dienstjaren. Zet de teamindeling op een lijst bij de ingang, dan is de discussie meteen voorbij.

Geef elk team een kleur en iets dat je kunt dragen: een hesje, een bandana, een shirt. Dat klinkt als een detail maar het doet meer dan je zou denken. Mensen gaan zich anders gedragen zodra ze zichtbaar bij een groep horen, en op foto's achteraf zie je meteen wat er gebeurd is.

Puntentelling die eerlijk blijft

De meeste zeskampen gaan onderuit op de puntentelling. Het patroon is altijd hetzelfde: één onderdeel levert veel meer punten op dan de rest, of de tijdmeting is bij het ene onderdeel veel preciezer dan bij het andere, en aan het eind klopt de uitslag niet met wat iedereen heeft gezien.

De simpelste oplossing is een vaste puntenverdeling per onderdeel, ongeacht hoe het onderdeel scoort. Met zes teams geeft de winnaar zes punten, de nummer twee vijf, tot en met één punt voor de laatste. Elk onderdeel weegt dan even zwaar, en of een team met een halve seconde of met twee minuten wint maakt niet uit. Dat laatste voelt oneerlijk voor de winnaar maar houdt de hele middag spannend.

Houd de tussenstand zichtbaar maar niet te vaak. Eén keer halverwege en één keer aan het eind is genoeg. Continu bijhouden op een groot bord klinkt leuk, maar zorgt ervoor dat teams gaan rekenen in plaats van spelen. En zorg dat één persoon de scores bijhoudt die verder niet meedoet, want een deelnemer die ook telt is een discussie die je aan het eind krijgt.

Een zeskamp opbouwen in zes stappen

Stap 1: Bepaal groepsgrootte en teams

Tel het aantal deelnemers en deel door tien. Dat is je aantal teams, en daarmee ook het minimum aantal onderdelen dat tegelijk moet draaien. Bij zestig deelnemers zijn dat zes teams en zes onderdelen. Dit getal bepaalt alles daarna, dus begin hier en niet bij de leukste spellen.

Stap 2: Kies het terrein en controleer het ter plekke

Een grasveld van veertig bij veertig meter is genoeg voor zes onderdelen. Loop het veld een keer af voordat je iets vastlegt. Let op de ondergrond, op waar water naartoe loopt, op de afstand tot een toilet en op waar je materiaal kunt neerzetten dat niet meteen in de weg staat.

Stap 3: Selecteer zes onderdelen met verschillende eisen

Kies uit de lijst hierboven zes onderdelen: twee fysieke, twee behendigheids en twee die vooral om samenwerking of tactiek draaien. Zet de natte onderdelen achteraan in de rotatie. Controleer per onderdeel hoeveel materiaal je nodig hebt en of je dat hebt of kunt lenen.

Stap 4: Maak een rotatieschema

Zet in een tabel welk team op welk tijdstip bij welk onderdeel staat. Reken twintig minuten spelen plus vijf minuten wisselen. Met zes teams en zes onderdelen ben je in twee en een half uur rond. Print het schema en hang het bij elk onderdeel op, want zonder papier gaat het rond het derde blok mis.

Stap 5: Regel begeleiding per onderdeel

Elk onderdeel heeft iemand nodig die de regels uitlegt, de tijd bijhoudt en de score noteert. Dat kan niet iemand zijn die zelf meedoet. Reken op één begeleider per onderdeel plus één persoon die het geheel in de gaten houdt en de tijd aangeeft. Dat is de post waar zelf organiseren meestal op stukloopt.

Stap 6: Sluit af met een uitslag en iets tastbaars

Zet iedereen aan het eind bij elkaar, lees de uitslag van achter naar voren op en geef het winnende team iets dat ze mee naar huis nemen. Dat hoeft niets te kosten. Een beker die volgend jaar terugkomt werkt beter dan cadeaubonnen, omdat het de volgende editie al aankondigt.

Materiaal en wat je onderschat

De materiaallijst is langer dan mensen verwachten. Per onderdeel heb je afzetting nodig, iets om de score op te noteren, een stopwatch en het spelmateriaal zelf. Daarnaast voor het geheel: hesjes in teamkleuren, een geluidsinstallatie of in elk geval een toeter, een EHBO-koffer, water voor deelnemers, en vuilniszakken.

Wat het vaakst wordt vergeten is de tijd tussen de onderdelen door. Bij zes onderdelen wissel je vijf keer, en elke wissel duurt in de praktijk langer dan gepland omdat mensen praten, drinken of naar het toilet gaan. Reken vijf minuten en niet drie, anders loop je aan het eind een half uur uit.

Denk ook aan de mensen die niet meedoen. Bij een familiedag of een personeelsuitje is er altijd een groep die liever kijkt. Zet daar stoelen neer met zicht op minstens twee onderdelen, anders staan ze de hele middag in de weg of gaan ze weg.

Vier fouten die een zeskamp laten mislukken

De eerste is te weinig onderdelen voor het aantal teams. Als vier teams om drie onderdelen moeten roteren, staat er altijd een team te wachten. Wachten is dodelijk voor de energie, en het is de fout die het vaakst wordt gemaakt.

De tweede is alles inzetten op fysieke onderdelen. Dat sluit een deel van de groep uit en maakt de uitslag voorspelbaar. Minstens een derde van de onderdelen moet te winnen zijn door slim spelen in plaats van door hard lopen.

De derde is onduidelijke regels. Als een begeleider het spel ter plekke moet uitleggen zonder dat hij het zelf een keer heeft gedaan, ontstaat er discussie over de score. Loop de onderdelen vooraf een keer door met de begeleiders, ook al kost dat een uur.

De vierde is geen plan voor slecht weer. Een zeskamp met natte onderdelen bij twaalf graden en regen is geen feest. Spreek vooraf af wanneer je beslist, welke onderdelen dan afvallen, en of er een binnenlocatie is. Zonder dat besluitmoment sta je op de ochtend zelf te twijfelen terwijl er al mensen onderweg zijn.

Wat een zeskamp kost

Zelf organiseren kost weinig geld en veel tijd. Materiaal lenen bij een vereniging, een veld regelen en de onderdelen zelf bouwen kan voor een paar honderd euro. Reken daarbij op tien tot vijftien uur voorbereiding, en op minstens zes mensen die op de dag zelf niet meedoen.

Laat je het verzorgen, dan begint een compacte zeskamp bij €195. Een volledige opzet met zes tot acht onderdelen, materiaal, puntentelling, presentatie en begeleiding zit tussen €550 en €1.400, afhankelijk van de groepsgrootte en of er natte onderdelen bij zitten. Bij grotere groepen daalt de prijs per persoon snel, omdat de opbouw hetzelfde blijft.

Wat de prijs vooral bepaalt is het aantal onderdelen dat tegelijk moet draaien, niet het aantal deelnemers. Van zestig naar negentig deelnemers gaan kost minder dan van vier naar acht onderdelen, omdat elk extra onderdeel materiaal én een begeleider vraagt.

Wat je hieraan hebt

Een zeskamp is goed zelf te doen als je een terrein hebt, materiaal kunt lenen en genoeg mensen hebt die willen begeleiden in plaats van meedoen. Dat laatste is de echte drempel. De meeste organisatoren onderschatten dat een zeskamp met zes onderdelen zeven mensen aan de kant vraagt.

Het kantelt op drie momenten. Bij meer dan ongeveer zestig deelnemers, want dan wordt het rotatieschema het zwaartepunt. Bij een gelegenheid waar het echt goed moet zijn, zoals een jubileum of een familiedag met externe gasten. En als jij als organisator zelf wilt meedoen, want een zeskamp heeft iemand nodig die er de hele tijd naast staat.

In die gevallen kun je het uitbesteden. Wij bouwen zeskampen op maat bij groepen op locatie in Twente en daarbuiten, met eigen onderdelen, materiaal en begeleiding. Op de pagina over zeskamp staat wat dat inhoudt. Zoek je een vorm die minder ruimte vraagt, kijk dan bij groepsspellen voor een grote groep of bij een actief bedrijfsuitje.