Teambuilding opdrachten die wel iets losmaken

De meeste lijstjes met teambuilding opdrachten zijn los zand: twintig spelletjes zonder uitleg wanneer je welke inzet. Daar heb je weinig aan als je maandagochtend voor een team staat dat stroef samenwerkt. Hieronder staan werkvormen op volgorde van wat ze doen, wanneer ze passen bij welke groep, hoe lang ze duren, en welke je beter kunt overslaan. Voor de vraag welk soort programma je überhaupt wilt, staat er een apart artikel over teambuilding concepten.

Wat maakt een opdracht een teambuilding opdracht?

Een teambuilding opdracht is een werkvorm waarin het team iets moet oplossen dat één persoon alleen niet kan. Dat is de hele definitie, en meteen de meest genegeerde eis. Veel opdrachten die zo genoemd worden zijn gewoon spelletjes die je naast elkaar speelt.

Het verschil zit in de afhankelijkheid. Als iemand met de meeste kennis of de sterkste armen de opdracht in zijn eentje kan afmaken, gebeurt dat ook, en dan kijkt de rest toe. Werkt de opdracht alleen als informatie verdeeld is over meerdere mensen, dan moeten ze wel praten. Dat is het mechanisme waar alles op draait.

Daarnaast heeft een goede opdracht een zichtbaar einde. Een team moet kunnen weten of het gelukt is. Zonder duidelijke uitkomst blijft het een oefening zonder spanning, en daar haakt een groep volwassenen sneller op af dan mensen denken.

Wanneer zet je een ijsbreker in en wanneer niet?

Een ijsbreker is nuttig als de groep elkaar niet of nauwelijks kent, en overbodig tot vervelend als ze al jaren samenwerken. Dat klinkt logisch en toch begint een groot deel van de teamdagen met een voorstelrondje in een team van acht mensen die naast elkaar zitten.

Zet een ijsbreker in bij een nieuw samengesteld team, bij een groep uit verschillende afdelingen, of wanneer er meerdere nieuwe collega's zijn bijgekomen. Sla hem over bij een bestaand team. Begin daar met een opdracht die meteen ergens over gaat, want dan zit de groep binnen twee minuten in de inhoud in plaats van in de plichtpleging.

Vijf ijsbrekers die niet ongemakkelijk zijn

De meeste ijsbrekers falen omdat ze mensen iets persoonlijks laten delen met vreemden. Deze vijf vragen dat niet.

• Twee waarheden en een leugen, maar dan over werk. Drie beweringen over de eigen werkervaring, de groep raadt welke niet klopt. Duurt ongeveer een minuut per persoon en levert altijd een vervolgvraag op.
• Gemeenschappelijk kenmerk zoeken. In groepjes van vier iets vinden dat voor alle vier geldt en niet werkgerelateerd is. Vijf minuten. Werkt omdat er gepraat moet worden om het te vinden.
• Rangschikken op een lijn. De groep gaat op volgorde staan van bijvoorbeeld reisafstand naar kantoor, zonder te overleggen met woorden. Drie minuten, en iedereen beweegt meteen.
• De eerste baan. Iedereen noemt zijn allereerste betaalde baan. Kort, iedereen heeft er een, en het levert bijna altijd verhalen op.
• Tekening naar beschrijving. In tweetallen beschrijft de één een simpele figuur die de ander natekent zonder te kijken. Tien minuten, en het laat direct zien hoe verschillend mensen instructies geven.

Samenwerkingsspellen waarbij je elkaar echt nodig hebt

Een samenwerkingsspel werkt als de benodigde informatie of middelen bewust verdeeld zijn over de deelnemers. Dat is de knop waar je aan draait: geef niet iedereen dezelfde opdrachtkaart.

Een paar mechanismen die dat afdwingen. Verdeelde informatie: elk teamlid krijgt een deel van de aanwijzingen en niemand mag zijn kaart laten zien, alleen voorlezen. Beperkte communicatie: de groep mag maar via één persoon praten, of maar drie vragen stellen. Rollen met beperkingen: één persoon mag zien maar niet praten, een ander praten maar niet zien. Gedeelde grondstof: teams krijgen samen te weinig materiaal en moeten onderling ruilen.

Dat laatste mechanisme is verrassend leerzaam, omdat het gedrag laat zien dat op kantoor ook speelt: gaan teams onderhandelen of gaan ze hamsteren. Wij bouwen dit vaak in bij een zeskamp, waar teams tegen elkaar spelen maar op één onderdeel juist iets van elkaar nodig hebben.

Teambuilding oefeningen voor een klein team

Bij een team van vier tot acht personen werken oefeningen waarin iedereen een aanwijsbare rol heeft, omdat je je in zo'n groep nergens kunt verstoppen. Dat is een voordeel dat je bij een grote groep niet hebt.

Wat op deze schaal goed werkt: een opdracht waarbij het team eerst een plan moet maken en pas daarna mag beginnen, met een vaste plantijd van drie minuten. Bijna elk klein team slaat het plannen over en begint meteen. De tweede ronde, waarin ze wel moeten plannen, laat het verschil zien zonder dat er iemand een theorie hoeft af te steken.

Ook nuttig bij kleine teams: dezelfde opdracht twee keer doen met een andere persoon als leider. Dat maakt zichtbaar dat de uitkomst niet alleen aan het team ligt maar ook aan wie de leiding neemt, en dat gesprek gaat vanzelf verder dan de oefening.

Opdrachten voor een groep die elkaar al jaren kent

Bij een bestaand team werken opdrachten waarin de gebruikelijke rolverdeling wordt doorbroken, niet opdrachten waarin mensen elkaar leren kennen. De onderlinge bekendheid is namelijk geen probleem dat je moet oplossen maar een gegeven waar je omheen ontwerpt.

Drie richtingen die dat doen. Laat de persoon die normaal beslist alleen adviseren. Geef de opdracht in een domein waar niemand voorkennis heeft, zodat inhoudelijke autoriteit even wegvalt. Of maak de opdracht zo dat er meerdere goede antwoorden zijn, waardoor het gesprek over de keuze gaat in plaats van over wie gelijk heeft.

Dat laatste zien we het vaakst terugkomen in wat mensen zich achteraf herinneren. Een team dat een half uur discussieert over welke oplossing de beste is, heeft meer aan elkaar gezien dan een team dat vlot de juiste doos heeft opengemaakt.

Welke opdrachten kun je beter overslaan?

Sla opdrachten over waarbij mensen fysiek afhankelijk zijn van elkaars lichaam, waarbij iemand persoonlijke dingen moet delen, of waarbij er één winnaar is die vooral geluk had. Die drie leveren structureel gedoe op.

De klassieke vertrouwensval hoort in de eerste categorie. Los van het blessurerisico plaatst hij mensen met rugklachten of met een zwaarder postuur meteen in een ongemakkelijke positie, en dat is precies het tegenovergestelde van wat je wilde bereiken. Opdrachten waarbij mensen op elkaars schouders moeten of elkaar moeten optillen: zelfde verhaal.

De tweede categorie gaat over privacy. Iets delen wat je collega's nog niet weten klinkt verbindend, maar het is voor de meeste mensen op een doordeweekse dinsdag gewoon te veel gevraagd. Wie zich er niet prettig bij voelt, kan bovendien moeilijk weigeren zonder op te vallen.

De derde categorie is subtieler. Bij een opdracht waar geluk de doorslag geeft, is de winst niet verdiend en dus ook niet leuk. Een dobbelsteen op het eind kan spanning geven, maar als de hele uitslag ervan afhangt, voelt de groep dat en zakt de energie.

Hoe knoop je losse opdrachten aan elkaar?

Losse opdrachten worden een programma zodra er een oplopende lijn en een doorlopende telling in zit. Zonder die twee blijft het een reeks spelletjes, en dat merk je na het derde onderdeel.

Een opbouw die in de praktijk werkt: begin kort en makkelijk zodat iedereen binnen twee minuten meedoet, zet daarna een opdracht waarin overleg nodig is, dan een fysiekere of luidruchtigere om de energie omhoog te halen, en eindig met iets waarin de stand nog kan omslaan. Die laatste is belangrijker dan hij lijkt, want een programma waarin na de helft al vaststaat wie wint, verliest de tweede helft.

Reken tussen de onderdelen op vijf minuten wisseltijd. Dat lijkt weinig maar bij vier onderdelen is dat twintig minuten die anders uit je programma verdwijnen. In het artikel over afdelingsuitjes en teamdagen staat hoe je dat in een dagindeling past.

Wat je zelf kunt doen en wanneer je iemand inhuurt

Losse opdrachten binnen je eigen team kun je prima zelf begeleiden. Een programma van een dagdeel voor meer dan twintig mensen wordt lastig als je zelf ook onderdeel van het team bent.

De reden is simpel: begeleiden en meedoen gaan slecht samen. Als jij de tijd bewaakt, de uitleg geeft en de punten bijhoudt, zie je niet wat er in de groep gebeurt. En als je meedoet, loopt het rooster uit. Bij een klein team is dat te overzien. Bij een grotere groep of bij een dag waar echt iets uit moet komen, is een externe begeleider ook een manier om zelf gewoon deelnemer te kunnen zijn.

Wij schrijven de opdrachten in dat geval op de situatie: welk team, wat er speelt, wat er na afloop anders zou moeten. Dat is iets anders dan een standaardpakket met vaste onderdelen. Op de pagina over teambuilding in Twente staat hoe dat loopt.

Wat kost het om dit uit te besteden?

Een compact programma van een dagdeel begint bij honderdvijfennegentig euro voor de hele groep. Daarin zitten de opdrachten, het materiaal en de begeleiding.

Een programma op maat, waarbij de opdrachten geschreven zijn op wat er in jullie team speelt, zit tussen vijfhonderdvijftig en twaalfhonderdvijftig euro. Voor een grote groep of een hele dag met meerdere blokken reken je vanaf twaalfhonderdvijftig euro. Locatie en catering vallen daarbuiten, want die regelen de meeste opdrachtgevers liever zelf.

Wat je hieraan hebt

Kies opdrachten op wat ze moeten doen, niet op hoe leuk ze klinken. Bij een nieuw team een ijsbreker, bij een bestaand team iets dat de vaste rolverdeling doorbreekt, en in beide gevallen een werkvorm waarin de informatie verdeeld is zodat mensen wel moeten overleggen. Houd opdrachten tussen de vijf en twintig minuten, plan vijf minuten wisseltijd, en zorg dat de uitslag tot het eind open blijft.

Wil je dat wij het schrijven op wat er bij jullie speelt, beschrijf dan het team en de aanleiding. Op het overzicht van activiteiten staan de vormen waarin we dit gieten, van levende bordspellen tot een stadsspel.